bieszczady noclegi agroturystyka

Historia

Historia

Pogoda w regionie

26.05.17 12:03
Nadchodzi poprawa pogody.
Coraz liczniejsze rozpogodzenia i poprawa warunków turystycznych.
+22 +9°C

pogoda w Bieszczadach
  Webcamy:

Filmy z Bieszczadów

Więcej filmów na vimeo.com/bieszczady

Polecamy

Historia Bieszczadów

Zarys historii Bieszczadów

2005-04-14 · 18:36

W wirze wojen

Od jesieni 1914 do wiosny 1915 r. toczyły się w Bieszczadach przewlekłe boje I wojny światowej, w toku których wojska rosyjskie bezskutecznie usiłowały utorować sobie przez Karpaty drogę na Węgry. Były to najkrwawsze miesiące w całych dziejach Bieszczadów. Choć ginęli głównie żołnierze, wieś też poniosła dotkliwe straty, nie tylko materialne. Potem przyszła wojna polsko-ukraińska (1918–19). Jej bieszczadzki epizod nie miał większego znaczenia ogólnego, lecz wywarł znaczny wpływ na kształtowanie się ukraińskiej świadomości narodowej w dolinie Osławy. Warto więc poświęcić mu nieco więcej miejsca. Na początku listopada 1918 r. w Bieszczadach powstała tzw. „republika komańczańska”, będąca formą organizacji państwowości ukraińskiej w zachodniej części Bieszczadów. Głównymi ośrodkami „republiki” były Wisłok Wielki i Komańcza, jednak najwaleczniejsi jej obrońcy pochodzili z Prełuk. Ukraińcy przejęli też władzę w Baligrodzie, Lutowiskach i Ustrzykach Dolnych (te ostatnie już pod koniec listopada dostały się w ręce polskie), natomiast Sanok i Zagórz od początku stanęły po stronie Rzeczypospolitej. Zbudowany w Sanoku pociąg pancerny odegrał pewną rolę w jesiennych walkach o Chyrów. „Komańczanie” zdołali zmobilizować ok. 800 ludzi, z których mniej niż połowa posiadała broń palną. Dowodziło kilku byłych podoficerów armii austriackiej. Milicja polska, choć mniej liczna, była znacznie lepiej uzbrojona, a przede wszystkim zorganizowana (jej trzon tworzyli kolejarze z węzła w Zagórzu). Po szeregu potyczek w rejonie Szczawnego, 22 stycznia 1919 r. Polacy podjęli operację, bardziej policyjną, niż wojskową, która doprowadziła do likwidacji „republiki” i opanowania linii kolejowej do Czechosłowacji, co było głównym celem działania.

W rejonie Komańczy doszło do walk, w których po obu stronach padło po kilku zabitych i nie więcej niż dwudziestu rannych. 120 Ukraińców aresztowano, nie obyło się też bez rabunków i podpaleń. Po tych walkach linia rozgraniczenia polsko-ukraińskiego ustabilizowała się wzdłuż linii Wola Michowa – Rabe – Jabłonki – Łopienka – Zawóz – Teleśnica Oszwarowa – Hoszów – Moczary – Bandrów Narodowy – Nanowa (wymienione wsie były po stronie ukraińskiej). Nigdy nie powstała ciągła linia frontu, zimą na południe od Ustrzyk Dolnych stoczono szereg potyczek, z których najpoważniejszą była nieudana próba opanowania Ustrzyk Dolnych podjęta przez Ukraińców 5 kwietnia 1919 r. Gdy w maju Wojsko Polskie przełamało pod Chyrowem front Ukraińskiej Armii Halickiej, jej bieszczadzkie zgrupowanie, liczące około tysiąca ludzi, wycofało się bez walki, przekraczając granicę czechosłowacką. Bieszczady ostatecznie weszły w skład odrodzonego państwa polskiego. Niepodległość przyniosła zerwanie więzi gospodarczych z Węgrami, a w konsekwencji znaczne zubożenie wsi bieszczadzkiej. Masowo bankrutowali ziemianie, a dwory przechodziły zazwyczaj w ręce żydowskich przedsiębiorców prowadzących eksploatację lasów. Owocem napięć społecznych stały się rozruchy chłopskie w 1934 r., znane jako „powstanie leskie” i niemiłosiernie rozdęte w komunistycznej propagandzie. Historycznie dużo większe znaczenie miała dokonująca się w dwudziestoleciu konsolidacja tak polskiej, jak i ukraińskiej świadomości narodowej oraz powolny, ale stały postęp kulturalny wsi. Druga wojna światowa oszczędziła Bieszczady – zarówno w 1939, jak i w 1941 r. większe walki toczyły się jedynie w okolicach Sanoka.

Podczas okupacji głównymi ośrodkami polskiego podziemia były Sanok i Zagórz. Ruch oporu ograniczał się do wywiadu, sabotażu oraz przerzutów kurierskich na Węgry. Pierwszy oddział partyzancki AK zorganizowano na tym terenie dopiero w 1944 r. W 1942 r. Niemcy dokonali eksterminacji Żydów, mordując ich masowo pod Zasławiem, a także w innych miejscowościach. Poza tym jednak okupacja w Bieszczadach była – w porównaniu z innymi częściami Polski – względnie mało dotkliwa. W jej cieniu organizowało się ukraińskie podziemie zbrojne, silniejsze i lepiej zorganizowane od polskiego. Latem 1944 r. działały w Bieszczadach oddziały partyzantki sowieckiej, z których najaktywniejszy był oddział Mikołaja Kunickiego „Muchy”, w znacznej części złożony z wołyńskich Polaków. Dokonywał on licznych akcji dywersyjnych, ścierając się z niemieckimi formacjami pomocniczymi i partyzantką ukraińską. W masywie Chryszczatej skoncentrowały się do akcji „Burza” oddziały AK, ale pod naciskiem UPA wkrótce musiały się przesunąć w rejon Sanok – Bukowsko. Armia sowiecka zdobyła Sanok na początku sierpnia 1944 r. Dalsze natarcie podjęła dopiero 10 września, w ciągu trzech tygodni wypierając za główny grzbiet Karpat oddziały niemieckie i węgierskie. Natężenie tych walk było jednak nieporównanie mniejsze niż bojów toczonych w tym samym czasie dalej na zachód, o Przełęcz Dukielską. Przejście frontu nie oznaczało pokoju: przeciwnie, dopiero teraz zaczął się dla Bieszczadów, jak i dla innych regionów pogranicza polsko-ukraińskiego, najgorszy okres wojny.

Sformowana podczas okupacji Ukraińska Powstańcza Armia z początku kontrolowała Bieszczady niemal bez reszty. Jeszcze dziś często zwana „bandami”, UPA była w istocie silnym i dobrze wyszkolonym wojskiem partyzanckim. Jej żołnierze, w odróżnieniu od Polaków, znakomicie znali teren i potrafili wykorzystać jego walory; byli więc trudnym przeciwnikiem. Dopiero poczynając od połowy 1946 r. Wojsko Polskie zaczęło zyskiwać przewagę. Wbrew potocznym sądom w Bieszczadach nie było masowych mordów polskiej ludności cywilnej – największa masakra (w 1944 r. w Baligrodzie) pochłonęła ok. 40 ofiar. Znacznie liczniejsze były ukraińskie ofiary pacyfikacji prowadzonych przez siły polskie i sowieckie. W latach 1944–46 znaczna część ludności Bieszczadów została wysiedlona do Związku Sowieckiego, pozostałych wysiedlono na północne i zachodnie ziemie Polski wiosną 1947 r., w ramach akcji „Wisła”. Oddziały UPA, do końca mimo wielkich strat nierozbite, odeszły na Ukrainę, gdzie jeszcze przez parę lat kontynuowały walkę. Bieszczady opustoszały...






S e r w i s    r e k o m e n d o w a n y    p r z e z :
Podkarpacka Regionalna Organizacja Turystyczna
Bieszczadzki Park Narodowy
Bieszczadzka Grupa GOPR
Muzeum Budownictwa Ludowego - skansen w Sanoku
Fundacja Bieszczadzkiej Kolejki Leśnej
Polecamy bezpieczne przeglądarki:    Pobierz Google Chrome      Pobierz Firefoksa      Pobierz przeglądarkę Opera        

UWAGA COPYRIGHT

Wszystkie materiały prezentowane na stronach serwisu www.bieszczady.pl (np. teksty, layout, grafiki, zdjęcia, logotypy, kod html/css etc.)
chronione są prawem autorskim. Ich nieautoryzowane wykorzystanie w jakikolwiek sposób jest karalne.
All of the materials presented on the site www.bieszczady.pl (e.g. articles, graphics, photos, layouts, logos, html/css code etc.)
are copyrighted. Any kind of their unauthorised usage is punishable.

Wszelkie prawa zastrzeżone • All rights reserved
www.bieszczady.pl © 2000-2018


-->